Artikel 4 AI Act: Wat de AI-geletterdheidsplicht Echt Vereist
Een heldere uitleg van artikel 4 van de EU AI Act — voor wie de AI-geletterdheidsplicht geldt, wat "passende maatregelen" betekent, en wat er verandert vanaf 2 augustus 2026.
Gebruikt je team ChatGPT, Copilot of een andere AI-tool op het werk? Dan is de kans groot dat er al Europese wetgeving op je organisatie van toepassing is — ook als nog niemand bij jullie daarvan gehoord heeft.
Artikel 4 van de EU AI Act is de AI-geletterdheidsplicht. Deze verplichting geldt al sinds februari 2025, en vanaf 2 augustus 2026 krijgen de nationale toezichthouders formele bevoegdheid om hierop te handhaven. In tegenstelling tot veel van de spraakmakende AI Act-regels is deze verplichting bij de Digital Omnibus-herziening van 2026 niet doorgeschoven naar 2027 — hij geldt nu al.
Voor wie geldt artikel 4?
Voor bijna iedereen. De verplichting geldt niet alleen voor organisaties die AI ontwikkelen, maar voor iedere organisatie waarvan medewerkers AI-tools gebruiken — ook heel gewoon, dagelijks gebruik: een e-mail laten opstellen door ChatGPT, een document samenvatten met Copilot, of AI inzetten voor research. Er is geen uitzondering voor het MKB.
Gebruiken mensen bij jouw kantoor AI-tools, ook informeel? Dan is artikel 4 al relevant voor je organisatie — dus ook voor een boekhoud- of accountantskantoor dat bijvoorbeeld AI gebruikt voor documentanalyse.
Wat vraagt de wet nu écht van je?
Hier gaat online veel content de mist in. Artikel 4 verplicht je niet om een gecertificeerde AI-compliance officer aan te stellen, een specifieke geaccrediteerde cursus te kopen, of een examen te laten afleggen. Na de Digital Omnibus-herziening is het een inspanningsverplichting, geen resultaatsverplichting — de wet vraagt organisaties "passende maatregelen" te nemen om AI-geletterdheid te bevorderen, afgestemd op de context en de risico's.
In de praktijk betekent dit:
- Breng in kaart waar AI daadwerkelijk gebruikt wordt binnen je organisatie, en door wie.
- Stem training af op rol en risico — iemand die met AI klantmails opstelt heeft andere begeleiding nodig dan iemand die AI-ondersteunde financiële analyses beoordeelt.
- Geef echte, praktische training — geen afvinkoefening die niemand zich later herinnert.
- Leg het vast. Documentatie is waar toezichthouders daadwerkelijk naar zullen kijken.
Er is geen verplichte cursus, certificerende instantie of vastgesteld format. Een certificaat is een handige, verdedigbare manier om aan te tonen dat je passende maatregelen hebt genomen — het is niet de enige manier, en zeker geen wettelijke verplichting. Bronnen die iets anders beweren, overdrijven de eis.
Wat verandert er op 2 augustus 2026?
Aan de onderliggende verplichting zelf verandert niets — die geldt al sinds februari 2025. Wat verandert, is de handhaving: vanaf 2 augustus krijgen nationale toezichthouders de formele bevoegdheid om daadwerkelijk te controleren of organisaties aan de verplichting voldoen. Dat is de datum waarop "een regel die technisch al bestaat" verandert in "een regel waar je daadwerkelijk naar gevraagd kunt worden."
Een kanttekening over boetes: omdat de handhavingsbevoegdheid pas in augustus start, en boeteregimes per lidstaat en per onderdeel van de AI Act verschillen, is het verstandig om geen specifiek boetebedrag te vertrouwen dat online circuleert voor artikel 4 specifiek — de meeste genoemde bedragen zijn afkomstig uit de algemene boetecategorieën van de AI Act voor andere overtredingen, niet uit deze specifieke verplichting.
De praktische vraag voor deze week
Heeft jouw team enige gedocumenteerde AI-training? Niet per se een compleet programma — gewoon iets echts, en iets dat is vastgelegd.
Is het eerlijke antwoord nee? Dan is dat de opening die het waard is om te dichten vóórdat de handhaving begint — niet vanwege een specifieke boete, maar omdat "we hebben niets gedaan" een lastig te verdedigen positie is als er ooit naar gevraagd wordt.
Collabr.ai is een praktische, chat-gebaseerde training gebouwd voor precies dit doel: praktijkoefeningen — AI-hallucinaties herkennen, vertrouwelijke informatie beschermen, weten wat je nooit in een AI-tool mag plakken — die je team écht onderscheidingsvermogen geven, plus een certificaat voor je administratie. Bekijk hoe het werkt.